Teras 1 – Pengurusan Kontrak Kepada Pemain

Pengenalan

• Keputusan yang telah dipersetujui melalui kontrak yang ditandatangani secara bersama antara pemain, kelab, penganjur acara atau mana-mana entiti dan individu perlu bersifat adil kepada pihak yang terlibat dan mesti menyatakan hak dan tanggungjawab dengan jelas serta mudah difahami.

• Kontrak dengan terma dan syarat yang jelas akan membantu mengurangkan potensi risiko salah faham dan pertikaian. Ini membantu memupuk persekitaran yang selamat dan profesional dalam industri esukan, menggalakkan pertumbuhan dan pembangunan yang mampan.

Skop & Aplikasi

Kandungan Teras ini menggariskan elemen penting yang perlu dimasukkan dan dipertimbangkan dalam kontrak esukan untuk pemain selaras dengan undang-undang dan peraturan di Malaysia. Templat Kontrak Pemain Esukan boleh didapati di Lampiran sebagai rujukan. Walau bagaimanapun, kandungan garis panduan ini tidak membentuk sebagai suatu nasihat undang-undang dan seumpamanya. Sekiranya terdapat sebarang kemusykilan, adalah disyorkan untuk mendapatkan nasihat undang-undang dari mana-mana badan profesional semasa merangka dan menyemak kontrak untuk memastikan ia mematuhi peraturan dan undang-undang terkini.

Bahagian 1: Elemen Utama Kontrak Pemain Esukan

Antara terma-terma penting yang perlu diberi perhatian oleh pemain adalah seperti berikut:

1.1 Pihak-Pihak, Perkhidmatan, Kewajipan dan Sekatan

Kontrak esukan mesti mengenal pasti dengan jelas semua pihak yang terlibat. Ini termasuk nama penuh mereka yang sah, nombor kad pengenalan, alamat surat-menyurat terkini, maklumat hubungan, peranan (cth. pemain, kelab, penganjur acara) dan tujuan kontrak.

Semua perkhidmatan dan kewajipan yang disediakan oleh pemain perlu dinyatakan dengan jelas dalam kontrak. Ini termasuk pemain yang mengambil bahagian dan bersaing dalam kejohanan, terlibat dalam promosi media sosial atau penciptaan kandungan video (vlogging). Istilah ini juga termasuk waktu pertunangan yang dipersetujui oleh kedua-dua pihak.

Klausa sekatan pemain adalah untuk menjelaskan sekatan dan had yang perlu dipatuhi oleh pemain. Ini termasuk sekatan daripada bermain dalam kejohanan tanpa kebenaran pasukan yang ditetapkan atau kontraktor, sekatan untuk mempromosikan pesaing atau penaja mereka dan sebagainya.

1.2 Pertimbangan Undang-undang untuk Kanak-kanak di bawah umur

Kebanyakan pemain esukan adalah di bawah umur, dengan umur di bawah 18 tahun. Undang-undang Malaysia menyediakan perlindungan tertentu untuk kanak-kanak bawah umur, yang harus dipertimbangkan semasa merangka kontrak esukan untuk memastikan etika dan kesahihan seperti berikut:

1.2.1 Persetujuan Ibu Bapa / Penjaga

Akta Umur Majoriti 1971 mentakrifkan umur dewasa yang sah atau umur majoriti di Malaysia sebagai 18 tahun. Akta Kontrak 1950 menyatakan bahawa seseorang itu berupaya untuk berkontrak sekiranya beliau berumur majoriti. Ini bermakna kanak-kanak di bawah umur tidak kompeten dari segi undang-undang untuk membuat kontrak. Namun, kanak-kanak bawah umur boleh memasuki kontrak pekerjaan atau perantis sekiranya ibu bapa atau penjaga terlibat dalam menyemak dan memahami kontrak yang dimeterai oleh anak-anak mereka.

Garis Panduan untuk Atlet Esukan Bawah 18 Tahun:

• Kontrak mesti melibatkan penglibatan dan persetujuan aktif daripada ibu bapa atau penjaga sah. Mereka perlu menyemak dan menandatangani kontrak untuk memastikan kepentingan anak-anak mereka dilindungi.
• Kontrak perlu menjelaskan peranan, jangkaan, dan tanggungjawab atlet bawah umur, dengan mengambil kira pendidikan dan kesejahteraan keseluruhan mereka.
• Kontrak untuk atlet bawah umur harus mempunyai tempoh yang munasabah dan terhad, dengan pilihan untuk semakan atau rundingan semula secara berkala seiring dengan perkembangan usia mereka.
• Tanggungjawab dalam kontrak tidak boleh mengganggu pendidikan atau waktu rehat atlet. Terma harus merangkumi jadual yang fleksibel yang menghormati komitmen sekolah.
• Pastikan struktur bayaran adalah adil, dan sebarang pendapatan yang diperolehi harus dipegang dalam akaun amanah, jika sesuai, untuk diakses oleh atlet apabila mencapai umur majoriti.
• Sertakan klausa penamatan yang jelas, membolehkan kontrak dibatalkan jika ia tidak lagi sesuai untuk kepentingan atlet bawah umur, seperti atas alasan kesihatan, pendidikan, atau kesejahteraan peribadi.
• Kontrak harus merangkumi kod etika yang ketat untuk memastikan kesihatan mental, emosi, dan fizikal atlet diutamakan, dengan panduan mengenai permainan bertanggungjawab, pembulian, dan gangguan.
• Pastikan kontrak disemak oleh pakar undang-undang yang berpengalaman dalam hak kanak-kanak dan undang-undang esukan untuk mengelakkan eksploitasi atau sebarang kelemahan dalam kontrak.

Terdapat Akta yang menetapkan had untuk aktiviti berkaitan pekerjaan untuk kanak-kanak dan remaja. Akta Kanak-Kanak & Remaja (Pekerjaan) 1966 menyediakan perlindungan tertentu untuk kanak-kanak bawah umur, yang harus dipertimbangkan semasa merangka kontrak esukan untuk memastikan keadilan dan kesahihannya.

Akta ini mengenakan had khusus pada hari bekerja dan waktu bekerja berturut-turut, direka untuk mengutamakan pendidikan dan kesejahteraan kanak-kanak. Berikut adalah antara yang diperuntukkan bagi kanak-kanak di bawah umur 15 tahun:

• Tidak lebih daripada 6 hari bekerja berturut-turut
• Rehat 30 minit wajib untuk setiap 3 atau 4 jam bekerja
• Had 8 jam pada hari bekerja
• Dilarang bekerja sekiranya kurang dari 14 jam rehat berturut-turut
• Tiada waktu kerja perlu dilakukan antara 8.00 malam hingga 7.00 pagi

Manakala, berikut adalah antara yang diperuntukkan bagi orang muda yang berumur 15 tahun tetapi belum mencapai 18 tahun:

• Tidak lebih daripada 6 hari bekerja berturut-turut
• Rehat 30 minit wajib untuk setiap 4 jam bekerja
• Had 7 jam pada hari bekerja
• Dilarang bekerja sekiranya kurang dari 12 jam rehat berturut-turut
• Tiada waktu kerja perlu dilakukan antara 8.00 malam hingga 6.00 pagi

Namun, peruntukan undang-undang yang dinyatakan dalam Garis Panduan ini adalah tertakluk kepada undang-undang lain yang terpakai atau mengatasi undang-undang tersebut yang mengikat pihak-pihak termasuk dan tidak terhad kepada Akta Kerja 1955, dll.

1.3 Kewangan

Semua perincian kos kewangan yang perlu ditanggung oleh semua pihak secara harian, mingguan, bulanan, tahunan ataupun apa-apa cara lain yang dipersetujui haruslah direkodkan dengan jelas di dalam kontrak. Terma ini amatlah penting dan tidak boleh diambil mudah memandangkan sebarang ketidakpatuhan terhadap apa-apa pembayaran dalam tempoh dan jumlah yang dipersetujui adalah satu pelanggaran kontrak.

Antara kos kewangan yang harus dinyatakan dengan jelas dan terperinci di dalam kontrak adalah seperti berikut: –

Gaji (Sekali, Bermusim atau Berkala)

Pemain berhak mendapat bayaran gaji tanpa mengira prestasi ataupun status pemain tersebut sama ada pemain utama atau pemain simpanan dan boleh berunding dengan pihak kelab untuk balasan-balasan lain seperti dinyatakan di bawah.

Pecahan Tajaan

Pecahan tajaan merujuk kepada bagaimana dana atau sokongan yang diterima daripada penaja dibahagikan antara atlet esukan dan pasukan atau organisasi yang mereka wakili. Ini termasuk bayaran tunai, kemudahan latihan, peralatan, dan faedah lain yang disediakan oleh penaja. Peratusan yang diterima oleh atlet akan ditetapkan berdasarkan perjanjian kontrak.

Pecahan Tajaan: Kajian Kes Pasukan Esukan Team Secret Team Secret, sebuah organisasi esports yang terkenal, sering menerima tajaan daripada pelbagai syarikat besar seperti Monster Energy, Secretlab, dan Corsair. Dalam perjanjian tajaan antara pasukan dan syarikat-syarikat ini, dana tajaan dan barangan seperti peralatan latihan dan komputer akan dibahagikan antara pasukan dan pemain. Sebagai contoh, jika tajaan bernilai RM1 juta, peratusan tertentu akan diperuntukkan untuk operasi pasukan (contohnya, 60%) dan selebihnya akan dibahagikan antara pemain (contohnya, 40%). Pecahan ini bergantung pada perjanjian kontrak, dengan beberapa pemain mungkin menerima lebih banyak berdasarkan prestasi atau populariti mereka dalam pasukan. Ini menunjukkan bahawa pecahan tajaan tidak hanya melibatkan wang tunai tetapi juga barangan atau perkhidmatan yang disediakan oleh penaja, di mana atlet akan menerima sebahagian daripada manfaat ini.

Pecahan Keuntungan Barangan

Pecahan keuntungan barangan merujuk kepada bagaimana hasil daripada jualan barangan yang berkaitan dengan atlet atau pasukan esukan dibahagikan. Barangan ini mungkin termasuk pakaian, aksesori, atau produk lain yang membawa jenama atau nama atlet. Perjanjian kontrak akan menentukan peratusan keuntungan yang akan diterima oleh atlet daripada jualan tersebut.

Pecahan Keuntungan Barangan: Kajian Kes Ninja dan Red Bull   Tyler “Ninja” Blevins, seorang atlet esports terkenal, bekerjasama dengan Red Bull untuk menghasilkan barangan eksklusif seperti baju-T dan tin minuman tenaga dengan jenamanya. Dalam perjanjian ini, keuntungan daripada jualan barangan tersebut dibahagikan antara Ninja dan Red Bull.   Sebagai contoh, jika jualan baju-T eksklusif mencapai RM500,000, peratusan keuntungan, seperti 30%, akan diberikan kepada Ninja, dan 70% akan disimpan oleh Red Bull untuk kos pengeluaran dan pemasaran. Jumlah peratusan ini biasanya tertakluk kepada rundingan dalam kontrak. Contoh ini memperlihatkan bagaimana atlet esports boleh menerima keuntungan daripada barangan yang dijual menggunakan nama atau jenama mereka, dengan pecahan keuntungan yang telah dirundingkan terlebih dahulu.

Pecahan Keuntungan Penstriman

Sekiranya terdapat sebarang pecahan jumlah tajaan, keuntungan barangan dan keuntungan penstriman yang akan diterima, pecahan tersebut dan kiraannya harus dinyatakan dengan jelas.

Pecahan Keuntungan Penstriman: Kajian Kes “Faker” dan T1 Lee Sang-hyeok, lebih dikenali sebagai “Faker”, merupakan salah seorang pemain profesional League of Legends paling terkenal dan mewakili pasukan Korea Selatan, T1. Selain daripada aksi kompetitifnya, Faker turut menjana pendapatan yang besar melalui penstriman di platform seperti Twitch dan YouTube. Faker melakukan penstriman di bawah jenama T1, dengan menggunakan paparan (overlay), barangan dan penaja yang berkaitan dengan pasukan. Kandungannya menarik jutaan penonton dan menjana pendapatan yang besar melalui langganan, derma, hasil iklan serta kandungan tajaan atau penampilan jenama semasa siaran langsung. Perjanjian pembahagian hasil penstriman perlu dinyatakan secara bertulis seperti berikut: Hasil iklan Twitch: 70% pemain / 30% pasukan Langganan & derma: 80% pemain / 20% pasukan Kandungan penstriman tajaan: 50% pemain / 50% pasukan T1 menyediakan sumber produksi seperti studio, penyunting, moderator dan penjenamaan. Sebagai balasan, T1 mengekalkan bahagian tetap daripada semua kandungan yang dijana secara komersial semasa waktu rasmi pasukan atau yang menggunakan aset pasukan. Sebarang kandungan penstriman peribadi yang dilakukan di luar waktu pasukan atau tanpa menggunakan sumber T1 membolehkan Faker mengekalkan 100% hasil, kecuali jika dipersetujui sebaliknya. Model ini dianggap berjaya kerana ia memastikan pemain diberi pampasan yang adil atas jenama peribadi serta interaksinya bersama peminat, manakala pasukan pula mendapat manfaat dari segi pendedahan jenama, integrasi penajaan dan hasil bersama. Terma-terma seperti ini perlu jelas dan bertulis serta dipersetujui oleh kedua-dua pihak bagi mengelakkan pertikaian di masa hadapan.

Bonus Pencapaian/Bonus Perlawanan

Sekiranya terdapat sebarang persetujuan untuk pemberian bonus prestasi ataupun perlawanan, terma dan syaratnya harus dinyatakan dalam kontrak.

Bonus Pencapaian/ Bonus Perlawanan – Kajian Kes Pasukan Phoenix Valorant  Pasukan Phoenix, sebuah organisasi esukan dari Asia Tenggara, telah menandatangani satu skuad Valorant yang terdiri daripada lima (5) pemain utama dan dua (2) pemain simpanan untuk menyertai kejohanan peringkat serantau dan antarabangsa. Bagi meningkatkan motivasi dan memberi ganjaran atas prestasi cemerlang, pasukan ini telah memasukkan klausa Bonus Prestasi & Perlawanan dalam kontrak pemain. Struktur Bonus dalam Kontrak  Berikut ialah jenis-jenis bonus yang ditawarkan bersama penunjuk pencapaian yang jelas dan jumlah ganjaran:

Jenis Bonus	Keadaan yang Mencetuskan Bonus	Jumlah
Bonus 3 Terbaik	Menduduki tempat 3 teratas dalam kejohanan Tier 1	RM2,000 setiap pemain
Bonus MVP	Pemain dipilih sebagai MVP (oleh pasukan atau penganjur)	RM1,000 untuk MVP
Bonus Tontonan	Tontonan langsung melebihi 50,000 penonton semasa perlawanan	RM800 (dibahagi antara pemain)
Bonus Penyertaan	Menyertai dan melengkapkan semua perlawanan dalam satu musim liga	RM1,500 secara sekaligus

Terma dan Syarat Bonus

• Bonus akan dibayar dalam tempoh 30 hari selepas kejohanan tamat atau pengumuman rasmi dibuat. 
• Bonus MVP memerlukan bukti sokongan seperti tangkapan skrin atau pautan pengesahan daripada penganjur. 
• Pemain mestilah mengekalkan kehadiran minimum dan tahap disiplin yang ditetapkan untuk layak menerima bonus.
• Bonus perlu dinyatakan dengan jelas sama ada diberikan secara individu atau berkumpulan, termasuk kaedah pengagihan jika berkumpulan.

Model ini berkesan kerana semua aspek penting – pencetus bonus, jumlah ganjaran, tempoh pembayaran, dan syarat kelayakan telah dinyatakan secara terperinci dalam kontrak. Penting untuk memastikan semua klausa ini dipersetujui bersama dan didokumenkan secara rasmi dengan salinan yang ditandatangani oleh kedua-dua pihak.

Wang Hadiah Perlawanan

Sekiranya terdapat sebarang persetujuan untuk agihan wang hadiah perlawanan yang akan diterima, pecahan yang akan diterima dan kiraannya berserta terma dan syarat harus dinyatakan dalam kontrak.

Wang Hadiah Perlawanan – Kajian Kes Pasukan Zenith (Mobile Legends) Pasukan Zenith ialah sebuah pasukan profesional Mobile Legends yang bertanding dalam kejohanan Tier 1 di Asia Tenggara dengan jumlah hadiah keseluruhan sebanyak USD 300,000. Pasukan ini terdiri daripada lima (5) pemain utama, satu (1) pemain simpanan, satu (1) ketua jurulatih dan satu (1) pengurus pasukan. Sebelum kejohanan bermula, Pasukan Zenith telah menandatangani satu perjanjian dalaman pra-kejohanan yang memperincikan formula agihan wang hadiah sekiranya mereka menang. Tujuan perjanjanjian ini adalah untuk mengelakkan pertikaian dan memastikan pengagihan yang adil kepada semua yang terlibat. Contoh Agihan Wang Hadiah Jika pasukan memenangi tempat ke-2 dengan hadiah USD 100,000, agihan adalah seperti berikut:

Peranan	Peratusan Perkongsian (%)	Penerangan	Jumlah (USD)
Pemain Utama (5 orang)	12% setiap seorang (60%)	Dibahagi sama rata antara 5 pemain utama	12,000 x 5 = 60,000
Pemain Simpanan	5%	Layak jika bermain sekurang-kurangnya satu perlawanan rasmi	5,000
Ketua Jurulatih	10%	Perkongsian tetap kerana sumbangan strategik	10,000
Pengurus Pasukan	5%	Tanggungjawab logistik, kebajikan pemain dan operasi harian	5,000
Pasukan/Organisasi	20%	Kos pentadbiran, hak IP jenama, yuran penyertaan	20,000

Terma dan syarat 

Wang hadiah mesti diagihkan dalam tempoh 30 hari bekerja selepas pasukan menerima dana rasmi daripada penganjur kejohanan. Kontrak disarankan mempunyai klausa pelarasan sekiranya berlaku perubahan peraturan atau bilangan pemain, dengan persetujuan bertulis semua pihak. Ketelusan perlu dijaga melalui perkongsian rekod pembayaran dan resit penerimaan daripada penganjur kepada semua ahli pasukan. Struktur agihan yang jelas dan didokumenkan secara formal penting bagi mengelakkan konflik serta memastikan setiap pemain faham hak dan tanggungjawab mereka sebelum agihan dibuat.

Pendapatan, Imbuhan, Elaun dan Kos Pengurusan

Jumlah, pecahan ataupun pengiraan pendapatan, imbuhan, elaun dan kos pengurusan perlu dinyatakan dengan jelas. Kos pengurusan yang dipersetujui haruslah dengan niat baik dengan pecahan ataupun kadar yang adil bagi pihak yang terlibat.

Amalan Terbaik bagi Pendapatan, Insentif, Elaun dan Kos Pengurusan

Panduan ini menyenaraikan definisi, amalan terbaik dan kadar yang dicadangkan untuk memastikan ketelusan, keadilan dan profesionalisme dalam pengurusan kewangan atlet esukan.

Kategori	Definisi	Amalan Terbaik	Kadar Dicadangkan
Pendapatan	Jumlah keseluruhan yang diterima daripada gaji, kemenangan hadiah, penajaan, dan jualan barangan.	Nyatakan dengan jelas dalam kontrak sama ada pendapatan adalah tetap atau peratus daripada penajaan/barangan.	60–70% hasil penajaan atau jualan barangan untuk atlet; selebihnya untuk pengurusan.
Insentif	Bayaran tambahan sebagai ganjaran untuk pencapaian atau sasaran tertentu (contoh: bonus prestasi).	Kaitkan insentif dengan prestasi yang boleh diukur dalam kontrak (contoh: bonus tunai atau bentuk lain yang dipersetujui).	10–20% daripada kemenangan hadiah diberikan sebagai bonus kepada atlet berdasarkan prestasi.
Elaun	Bayaran tambahan untuk menampung kos pengangkutan, makanan, penginapan, atau peralatan.	Tetapkan kadar dengan jelas secara harian, bulanan, atau berdasarkan acara, selaras dengan perbelanjaan sebenar atlet.	RM200–RM500 sehari untuk penginapan atau pengangkutan.
Kos Pengurusan	Bayaran yang dikenakan oleh pasukan/organisasi untuk mengurus atlet, termasuk yuran pengurus, promosi dan pentadbiran.	Nyatakan kadar dengan jelas dalam kontrak. Perlu adil dan dipersetujui bersama. Peratusan bergantung kepada perkhidmatan yang disediakan.	10–15% daripada jumlah pendapatan diperuntukkan kepada pengurusan pasukan atau organisasi.

1.3.1 Gaji Minimum

Perintah Gaji Minimum 2022 memperkenalkan gaji bulanan minimum RM1,500 untuk pekerja di seluruh negara. Ini berkuatkuasa pada 1 Januari 2023. Perintah Gaji Minimum 2022 juga memberikan kadar gaji minimum untuk pekerja yang dibayar secara harian atau setiap jam, dengan gaji minimum setiap jam RM7.21 sejam. Ini terpakai untuk semua pekerja yang telah menandatangani kontrak perkhidmatan dengan majikan mereka, tidak termasuk pelatih atau pelatih yang menerima latihan praktikal sebagai sebahagian daripada program latihan pekerjaan. Walau bagaimanapun, pelatih harus dilindungi daripada eksploitasi atau layanan diskriminasi.

Namun, peruntukan undang-undang yang dinyatakan dalam Garis Panduan ini adalah tertakluk kepada undang-undang lain yang terpakai atau mengatasi undang-undang tersebut yang mengikat pihak-pihak termasuk dan tidak terhad kepada Akta Kerja 1955, Akta Kanak-Kanak & Remaja (Pekerjaan) 1966, dll.

1.4 Harta Intelek – Tag Permainan dan Hak Imej Pemain  

Harta Intelek ialah satu bentuk monopoli yang diiktiraf undang-undang ke atas hasil kerja atau ciptaan menerusi kreativiti mana-mana entiti ataupun individu termasuk imej seseorang. Undang-undang berkaitan dengan Harta Intelek di Malaysia ditadbir oleh akta yang berasingan berdasarkan enam (6) cabang utama bagi Harta Intelek iaitu:-

Cabang Utama	Definisi	Akta Berkaitan	Contoh
Cap Dagangan (Trademark)	Tanda yang membezakan barangan/perkhidmatan sesebuah entiti seperti logo, nama, simbol, atau slogan.	Akta Cap Dagangan 2019 (Akta 815)	Nama pasukan seperti “Team Secret” atau logo yang digunakan dalam barangan atau pemasaran.
Reka Bentuk Perindustrian (Industrial Design)	Reka bentuk visual sesuatu produk melalui bentuk, corak atau hiasan yang dihasilkan secara industri.	Akta Reka Bentuk Perindustrian 1996 (Akta 552)	Reka bentuk jersi pasukan esukan sekolah atau kebangsaan.
Paten (Patent)	Hak eksklusif bagi ciptaan baharu (produk/proses) yang menyelesaikan masalah teknikal secara inovatif.	Akta Paten 1983 (Akta 291)	Teknologi baharu untuk penstriman esports tanpa kelewatan.
Hak Cipta (Copyright)	Melindungi karya asli seperti muzik, video, siaran, seni dan karya digital daripada penggunaan tanpa kebenaran.	Akta Hak Cipta 1987 (Akta 332)	Kandungan video esukan, rakaman kejohanan, strim langsung pemain.
Panduan Geografi (Geographical Indication)	Tanda yang menunjukkan sesuatu produk berasal dari lokasi tertentu dan mempunyai reputasi berdasarkan asal usul tersebut.	Akta Petunjuk Geografi 2022 (Akta 836)	Elemen budaya tempatan dalam rekaan grafik/animasi oleh studio kreatif tempatan.
Reka Bentuk Litar Bersepadu (Integrated Circuit Design)	Melindungi susunan tiga dimensi litar elektronik dalam cip mikro/silikon yang dibangunkan untuk produk teknologi.	Akta Reka Bentuk Susun Atur Litar Bersepadu 2000 (Akta 601)	Pembangunan cip khas tempatan untuk meningkatkan prestasi permainan atau penstriman.

Harta intelek untuk industri sukan elektronik adalah merujuk kepada perkara yang merangkumi kerja-kerja kreatif yang dihasilkan oleh sesuatu pihak dalam pelbagai bentuk termasuk tag permainan dan hak imej seorang pemain. Hak Intelek untuk pihak-pihak yang berkontrak ini adalah hak komersial yang perlu dihormati dan dipatuhi terma penggunaan oleh pihak yang lagi satu dan tidak boleh disalahgunakan untuk kepentingan mana-mana pihak tanpa persetujuan empunya Harta Intelek sepertimana yang tertakluk di bawah undang-undang yang dinyatakan di atas atau undang-undang lain yang terpakai.

Garis Panduan yang Disarankan untuk Pengurusan Hak Harta Intelek dalam Esukan:

Tentukan dengan jelas pemilikan tag permainan dan hak imej pemain	Nyatakan dalam kontrak siapa yang memiliki hak ke atas tag permainan dan imej pemain (sama ada pemain mengekalkan hak sepenuhnya atau berkongsi dengan pasukan atau organisasi). Tentukan penggunaan yang dibenarkan untuk tag permainan dan imej pemain, terutamanya dalam aktiviti komersial seperti pemasaran, promosi, dan penampilan media.
Jelaskan pemilikan kandungan penstriman dan media suntingan	Tentukan pemilik kandungan seperti siaran langsung, VOD, klip sorotan dan suntingan Nyatakan hak guna semula, penyuntingan dan penjanaan pendapatan. Jika strim dilakukan di platform organisasi: Jelaskan pembahagian hasil (iklan, tajaan, sumbangan) Tetapkan akses arkib & pemindahan hak jika pemain keluar pasukan
Dapatkan persetujuan bertulis untuk penggunaan harta intelek	Pastikan persetujuan bertulis diperoleh daripada pemain sebelum menggunakan tag permainan atau imej mereka untuk sebarang tujuan di luar skop kontrak asal, seperti dalam perjanjian penajaan atau produk dagangan.
Penggunaan terhad kepada tempoh masa dan spesifik	Tentukan tempoh dan konteks penggunaan hak harta intelek ini, untuk mengelakkan eksploitasi identiti pemain secara berpanjangan atau meluas tanpa pampasan atau rundingan semula. Sertakan klausa penamatan dan pemulangan hak harta intelek. Contohnya, selepas penamatan kontrak, pemilikan kandungan akan dikembalikan kepada pemain melainkan dinyatakan sebaliknya dalam perjanjian.
Royalti dan pampasan untuk penggunaan komersial	Jika tag permainan atau imej pemain menjana pendapatan (contohnya, produk dagangan dengan wajah atau tag permainan pemain), pastikan pemain mendapat pampasan yang adil, sama ada melalui bayaran awal atau royalti.
Hormati penjenamaan peribadi pemain	Benarkan pemain mempunyai autonomi tertentu ke atas jenama peribadi mereka (tag permainan, imej, persona), terutamanya jika mereka berpindah pasukan atau terlibat dalam aktiviti promosi individu.
Larangan penggunaan tanpa kebenaran	Sertakan klausa yang menghalang mana-mana pihak daripada menggunakan tag permainan atau imej pemain tanpa kebenaran yang jelas untuk aktiviti di luar skop kontrak yang dipersetujui. Sertakan klausa ganti rugi yang menyatakan bahawa pihak yang menggunakan harta intelek (IP) bertanggungjawab atas sebarang penggunaan tanpa kebenaran atau yang melanggar hak cipta.
Kelulusan penggunaan oleh pihak ketiga (third-party approval)	Sebarang pelesenan IP pemain kepada pihak ketiga (contohnya penaja, syarikat produksi) mesti mendapat kelulusan awal daripada pemain atau dikawal secara bersama oleh pemain dan organisasi.
Patuhi undang-undang harta intelek tempatan dan antarabangsa	Pastikan kontrak mematuhi undang-undang IP Malaysia dan peraturan antarabangsa, terutamanya untuk urusan rentas negara.

Garis panduan ini membantu melindungi pemain dan organisasi esports dengan memastikan kejelasan dalam pengurusan harta intelek, mengelakkan pertikaian, dan memupuk hubungan profesional.

1.5 Penamatan & Pembaharuan

Antara perkara yang perlu diberi perhatian oleh pemain sebelum menandatangani kontrak dengan mana-mana kelab adalah:

1. Jaminan perkembangan kerjaya

Kontrak perlu menyatakan langkah-langkah yang akan diambil oleh kelab untuk membantu perkembangan kerjaya pemain. Ini termasuk penyertaan dalam kejohanan, program latihan intensif dan pendedahan kepada rangkaian profesional. Pastikan peluang peningkatan prestasi dan pembangunan bakat dijamin dalam kontrak.

2. Fasiliti dan kemudahan yang disediakan

Kelab perlu menyediakan fasiliti yang sesuai seperti peralatan latihan, tempat tinggal, kemudahan kesihatan dan keperluan asas. Pemain harus menilai sama ada kemudahan yang ditawarkan menyokong kecergasan fizikal dan mental mereka sepanjang tempoh kontrak.

Klausa ini penting untuk melindungi hak kedua-dua pihak sekiranya berlaku pelanggaran kontrak, perubahan keadaan atau persetujuan bersama untuk menamatkan kontrak. Ia harus menyatakan terma penamatan, tempoh notis, pampasan, penyelesaian pertikaian serta kewajipan selepas penamatan seperti pemulangan peralatan, pemadaman data, dan larangan menyertai pasukan lain dalam tempoh tertentu.

Tiada tempoh minimum atau maksimum ditetapkan. Tempoh pendek memberi fleksibiliti, manakala tempoh panjang boleh mengikat pemain dan kelab terlalu lama. Sekatan perdagangan hanya sah sepanjang tempoh kontrak, tetapi menjadi tidak sah selepas kontrak tamat. Oleh itu, kontrak mesti digubal dengan jelas dan difahami kedua-dua pihak.

Garis Panduan yang Disarankan untuk Penamatan & Pembaharuan dalam Kontrak Pemain Esports

Jaminan perkembangan kerjaya	Kontrak perlu nyatakan peranan kelab dalam membantu pemain berkembang dari segi kemahiran dan pendedahan. Sertakan metrik pencapaian seperti peningkatan ranking, penyertaan kejohanan antarabangsa atau sokongan latihan.
Hak untuk menamatkan kontrak jika syarat perkembangan tidak dipenuhi	Pemain berhak menamatkan kontrak awal jika kelab gagal menyediakan peluang pembangunan seperti latihan atau akses kejohanan dalam tempoh munasabah.
Penyediaan fasiliti dan kemudahan	Kontrak harus nyatakan kemudahan yang disediakan kelab (ruang latihan, penjagaan kesihatan, pemakanan, dll.) serta hak pemain menyuarakan kekurangan yang menjejaskan prestasi.
Terma penamatan kontrak	Syarat-syarat yang membolehkan kelab atau pemain menamatkan kontrak lebih awal perlu dinyatakan dengan jelas. Ini termasuk kegagalan kelab menyediakan kemudahan atau sokongan seperti yang dinyatakan dalam kontrak, atau kegagalan pemain memenuhi piawaian prestasi yang ditetapkan. Tempoh notis untuk penamatan kontrak perlu ditetapkan secara adil, memberikan masa yang mencukupi bagi kedua-dua pihak untuk membuat persediaan sekiranya kontrak ditamatkan.
Terma pembaharuan kontrak	Sertakan mekanisme pembaharuan kontrak berdasarkan prestasi semasa. Pemain berhak berunding semula terma jika melebihi jangkaan awal.
Klausa pampasan atau penamatan awal	Jika kontrak ditamatkan sah, pemain perlu terima pampasan setimpal seperti baki gaji atau bayaran tambahan.
Penglibatan penasihat undang-undang	Pemain digalakkan mendapatkan nasihat undang-undang sebelum menandatangani atau memperbaharui kontrak.
Perkara tambahan untuk dipertimbangkan	Nyatakan tanggungjawab pengurus atau jurulatih dalam membimbing kerjaya pemain. Sertakan juga peluang untuk pendedahan media dan promosi.

1.6 Pelanggaran Kontrak

Sebarang bentuk kontrak adalah tertakluk dengan peruntukan di bawah Akta Kontrak 1950. Kontrak boleh ditamatkan sekiranya ia merupakan satu tuntutan di bawah undang-undang atau ketidakpatuhan pihak tertentu untuk mematuhi terma kontrak tersebut, atau tamat tempoh waktu yang dipersetujui atau ditamatkan dengan persetujuan bersama-sama.

Sekiranya mana-mana pihak melanggar terma-terma kontrak yang masih berkuatkuasa, penalti yang sewajarnya akan dikenakan ke atas pihak yang melanggar kontrak tersebut dan pihak yang telah melanggar kontrak ketika tempoh kontrak masih lagi berkuatkuasa masih perlu bertanggungjawab terhadap pelanggaran apa-apa terma di bawahnya. Perkara yang berhak dituntut kepada pihak yang melanggar kontrak adalah kesemua kos kerugian yang ditanggung oleh pihak lagi satu termasuk sebarang kos teladan yang lain yang dibenarkan di bawah undang-undang.

Selain itu, terdapat terma-terma lain yang akan kekal berkuatkuasa walaupun kontrak telah ditamatkan seperti hak untuk meneruskan penggunaan imej (sekiranya ada) dan terma kerahsiaan.

Selain itu juga, sekiranya tempoh masa bagi sesuatu kontrak telah tamat, pihak terlibat boleh membuat perundingan semula terma-terma yang baru sebelum memperbaharui kontrak tersebut.

Kajian Kes: Pelanggaran Kontrak dalam Industri Esports Latar Belakang Ahmad, seorang pemain profesional, menandatangani kontrak 2 tahun dengan kelab esukan terkenal yang menjanjikan latihan, penyertaan kejohanan, bayaran bulanan, tempat tinggal, dan penggunaan imej Ahmad. Sebagai balasan, Ahmad tidak boleh menyertai pasukan lain sepanjang tempoh kontrak. Isu Pelanggaran Enam bulan sebelum tamat kontrak, Ahmad menandatangani kontrak baru dengan kelab lain tanpa memaklumkan kelab asal, dan berhenti hadir latihan. Tindakan ini melanggar syarat kontrak asal yang masih sah. Tindakan Undang-Undang Kelab asal memfailkan saman atas pelanggaran kontrak di bawah Akta Kontrak 1950. Mereka menuntut ganti rugi untuk kos latihan, kehilangan penaja, dan promosi imej Ahmad. Mahkamah memutuskan Ahmad perlu membayar ganti rugi termasuk kerugian kewangan serta penalti sebagai pengajaran kepada pemain lain. Walaupun kontrak ditamatkan, klausa hak imej masih berkuatkuasa, membolehkan kelab terus guna imej Ahmad seperti dalam kontrak. Pengajaran Utama Pemain mesti faham dan patuhi terma kontrak. Pelanggaran boleh menyebabkan tuntutan undang-undang dan kerugian besar. Terma tertentu seperti hak imej boleh kekal walaupun kontrak tamat.

1.7 Kerahsiaan

Terma kerahsiaan dalam kontrak pemain esports adalah untuk melindungi maklumat sensitif yang berkaitan dengan pemain, kelab, atau pihak ketiga. Ini termasuk maklumat peribadi, komersial, kewangan, strategi, atau sebarang data lain yang tidak boleh diumumkan kepada umum tanpa persetujuan bertulis dari pihak yang berkenaan.

Terma kerahsiaan ini penting supaya pihak-pihak menghormati sebarang terma komersial atau data-data peribadi yang tidak boleh diumumkan kepada awam bagi melindungi kepentingan sesuatu pihak atau pihak lain atas tuntutan perundangan sedia ada.

Kerahsiaan dalam Kontrak Pemain Esukan

Kerahsiaan Maklumat Peribadi	Maklumat seperti butiran peribadi, kewangan, kesihatan, dan alamat tidak boleh didedahkan tanpa persetujuan pemain. Data berkaitan prestasi dan kontrak juga perlu dilindungi selaras dengan undang-undang perlindungan data Malaysia.
Kerahsiaan Terma Komersial	Bayaran, bonus, insentif dan terma kewangan lain adalah sulit Penajaan, hak siaran dan aktiviti komersial hanya boleh didedahkan dengan kebenaran bertulis.
Kerahsiaan Strategi Permainan dan Latihan	Taktik permainan, pendekatan latihan dan kekuatan atau kelemahan pasukan mesti dirahsiakan. Tidak boleh dikongsi dengan pihak lawan atau mana-mana pihak luar.
Kerahsiaan Maklumat Teknologi	Perisian analitik, peralatan permainan, dan inovasi prestasi adalah rahsia pasukan. Tidak boleh dikongsi tanpa persetujuan bertulis pihak bertanggungjawab.
Kerahsiaan Hubungan dengan Pihak Ketiga	Butiran perjanjian dengan penaja, media atau pihak luar adalah sulit. Pendedahan tanpa kebenaran boleh jejaskan kerjasama dan menyebabkan kerugian.
Penggunaan Maklumat Selepas Kontrak Tamat	Terma kerahsiaan kekal berkuat kuasa walaupun selepas kontrak tamat. Pihak yang melanggar masih boleh dikenakan tindakan undang-undang.
Pengecualian daripada Kerahsiaan	Pendedahan hanya dibenarkan jika diwajibkan oleh undang-undang, maklumat telah jadi pengetahuan umum, atau kepada penasihat profesional yang terikat dengan kerahsiaan.
Penalti dan Pampasan untuk Pelanggaran Terma Kerahsiaan	Pelanggaran kerahsiaan boleh dikenakan ganti rugi dan tindakan undang-undang Ganti rugi termasuk kos akibat pendedahan tidak sah dan kerugian komersial.

1.8 Notis

Notis merupakan terma yang perlu ada di dalam setiap kontrak bagi memudahkan pihak-pihak menyerahkan apa-apa notis bertulis kepada pihak yang lagi satu mengikut cara penyerahan notis yang telah dipersetujui ke butiran alamat yang dinyatakan di dalam kontrak tersebut.

1.9 Pindaan

Untuk mengelakkan sebarang pertikaian, sebarang pindaan kepada terma-terma yang sedia ada yang sudah dipersetujui oleh pihak-pihak, hanya boleh dibuat melalui pindaan secara bertulis dan direkodkan persetujuannya oleh pihak-pihak melalui kontrak tambahan.

Bahagian 2: Risiko Berpotensi untuk Kontrak Pemain

1. Penggal: Industri esukan mempunyai musim perlawanan seperti sukan tradisional (contoh: bola sepak, badminton). Tempoh kontrak yang terlalu panjang boleh menyebabkan pemain terikat dan sukar mencari peluang baharu. Tiada tempoh minimum/maksimum ditetapkan, tetapi kontrak harus menjelaskan jangka masa, eksklusiviti dan sekatan dengan jelas.(Rujuk Bahagian 1.5)
2. Syarat Penamatan: Sesetengah kontrak mengenakan kos penamatan tinggi atau syarat yang menyusahkan, menyulitkan pemain keluar dari kontrak. Syarat penamatan perlu dirunding dengan teliti agar tidak membebankan mana-mana pihak (Rujuk Bahagian 1.5)
3. Gaji, faedah, dan bonus: Mekanisme perkongsian hasil seperti tajaan, pendapatan penstriman dan bonus mesti dijelaskan.Elakkan tafsiran samar tentang jumlah dan kaedah bayaran (Rujuk Bahagian 1.3)
4. Terma sekatan lain: Terdapat kemungkinan risiko memerlukan pemain mengambil bahagian dalam aktiviti komersial, menyatakan tempoh penstriman langsung, penggunaan hak imej, dan peraturan mengenai strategi permainan dalam permainan dll. yang berkemungkinan boleh menyekat kebebasan peribadi dan perkembangan pemain pada tahap tertentu. Oleh itu, Semua sekatan mesti spesifik dari segi skop, tempoh dan kawasan geografi (Rujuk Bahagian 1.1)
5. Isu Pemilikan Kandungan dan Harta Intelek (IP): Hak milik terhadap kandungan (strim, video, logo, persona) mungkin dipindahkan sepenuhnya kepada kelab. Tanpa klausa pemulangan hak yang jelas, pemain boleh kehilangan akses dan kawalan selepas kontrak tamat (Rujuk Bahagian 1.4)

Bahagian 3: Pemain sebagai Pekerja atau Kontraktor Bebas

Penentuan sama ada seseorang pemain dianggap sebagai pekerja atau kontraktor bebas adalah penting kerana ia melibatkan implikasi undang-undang serta tanggungjawab kewangan dan pentadbiran yang perlu dipenuhi oleh kelab atau organisasi esukan.

Menurut Akta Kerja 1955, seseorang individu dikategorikan sebagai pekerja sekiranya:

• Mereka menerima gaji tetap, dan
• Tertakluk kepada arahan, kawalan, serta jadual kerja yang ditentukan oleh majikan dalam pelaksanaan tugas.

Sebaliknya, kontraktor bebas hanya bertanggungjawab terhadap hasil kerja akhir, dan tidak tertakluk kepada kawalan langsung majikan dalam cara kerja dilaksanakan. Mereka bekerja mengikut terma perkhidmatan yang dipersetujui bersama, biasanya melalui kontrak projek atau tempoh tertentu. 

Perbezaan Tanggungjawab Kelab Berdasarkan Klasifikasi Pemain:

Pekerja	Kontraktor Bebas
Carum KWSP & PERKESO Bayar cuti tahunan, cuti sakit, faedah perubatan Mematuhi syarat gaji minimum & jam kerja Menyediakan perlindungan insurans	Tidak tertakluk kepada faedah pekerja Tidak perlu mencarum KWSP atau membayar faedah perubatan. Namun kontrak perkhidmatan mesti dinyatakan secara jelas.

Kebanyakan pemain dikategorikan sebagai kontraktor bebas, terutamanya untuk penyertaan kejohanan atau kontrak jangka pendek. Mereka dibayar berdasarkan perkhidmatan tertentu dan tidak layak menerima faedah pekerja tetap. Pemain bebas juga boleh bekerja dengan organisasi lain, selagi tidak melanggar klausa eksklusiviti dalam kontrak.

Namun, jika pemain bekerja secara berterusan, menerima gaji tetap, dan tertakluk kepada arahan organisasi, mereka mungkin dianggap sebagai pekerja, dan organisasi perlu mematuhi tanggungjawab di bawah Akta Kerja 1955.

Untuk mengelakkan kekeliruan, kontrak mesti menyatakan status pemain secara jelas.
Contoh klausa:
“PEMAIN adalah kontraktor bebas dan tidak dianggap sebagai pekerja di bawah undang-undang buruh Malaysia.”

Jika pemain adalah pekerja sepenuh masa, kontrak perlu menyenaraikan faedah pekerja yang akan diberikan.

Bahagian 4: Rangka Kerja Tadbir Urus dan Kawal Selia

Rangka kerja tadbir urus dan kawal selia merupakan pertimbangan penting dalam perjanjian kontrak esukan, dengan usaha berterusan untuk mewujudkan peraturan dan peraturan piawai untuk industri. Apabila industri esukan berkembang, keperluan untuk tadbir urus yang berkesan menjadi semakin penting untuk memastikan persaingan yang adil, melindungi hak pelbagai pihak berkepentingan dan mengekalkan integriti sukan itu, antaranya adalah seperti berikut:

Organisasi	Peranan
Esports Integrated (ESI)	Bertujuan untuk mewujudkan struktur dan program untuk menyokong penubuhan ekosistem esukan melalui program pembinaan kapasiti dan membangunkan rangka kerja pengawalseliaan yang berkesan melalui garis panduan esukan kebangsaan (NESDEG).
Persekutuan Sukan Elektronik Malaysia (MESF)	Bertujuan untuk memastikan aktiviti esukan dijalankan secara adil dan mengikut undang-undang dan piawaian negara, mempromosikan permainan kompetitif dalam industri
Agensi Anti-Doping Malaysia (ADAMAS)	Bertujuan untuk memastikan keadilan dan integriti dalam olahraga Malaysia dengan melaksanakan program dan peraturan anti-doping yang mantap